Zararsizlik nuqtasi qanday hisoblanadi?

Formula: Doimiy xarajatlar ÷ (Birlik narxi − Birlik o'zgaruvchan xarajati). Natija — foydaga chiqish uchun sotish kerak bo'lgan birliklar soni. Uni pulda ham hisoblash mumkin: Doimiy xarajat ÷ Marja foizi.

Doimiy va o'zgaruvchan xarajat farqi nima?

Doimiy xarajat sotuvdan qat'i nazar o'zgarmaydi (ijara, ish haqi, amortizatsiya). O'zgaruvchan xarajat sotuv bilan o'zgaradi (xomashyo, tovar tannarxi, komissiya). Zararsizlik hisobida bu farq muhim.

Zararsizlik nuqtasi nima uchun kerak?

U bir nechta savolga javob beradi: minimal qancha sotish kerak, narxni o'zgartirsam nima bo'ladi, yangi mahsulot arziydimi, chegirma qancha xavfli. Bu — narxlash va rejalashtirish uchun asosiy asbob.

Xavfsizlik marjasi nima?

Bu joriy sotuv zararsizlik nuqtasidan qancha yuqori ekanini ko'rsatadi. Masalan, zararsizlik 700 birlik, siz 1000 sotasiz — xavfsizlik marjasi 30%. Sotuv 30% tushsa ham zarar ko'rmaysiz.

Zararsizlik nuqtasi (Break-even) nima va qanday hisoblanadi?

Digital CFO · 22-iyul, 2026 · bugun

Yangi biznes yoki mahsulot boshlashdan oldin har bir tadbirkor bitta savolga javob berishi kerak: "Foydaga chiqish uchun qancha sotishim kerak?" Aynan shu savolga zararsizlik nuqtasi javob beradi.

Zararsizlik nuqtasi nima?

Zararsizlik nuqtasi (Break-even Point) — bu biznes na zarar, na foyda ko'radigan sotuv darajasi. Ya'ni bu nuqtada umumiy daromad umumiy xarajatga aynan teng. Undan yuqorisi — foyda zonasi, pastrog'i — zarar zonasi.

Zararsizlik nuqtasi — bu biznesning "nol chizig'i". Uni bilmasangiz, siz foyda qilyapsizmi yoki yo'qmi — noaniqligicha qoladi.

Ikki turdagi xarajat

Zararsizlikni tushunish uchun avval xarajatlarni ikkiga ajratish kerak:

Doimiy xarajat	O'zgaruvchan xarajat
Sotuvdan qat'i nazar o'zgarmaydi	Sotuv bilan o'zgaradi
Ijara, ish haqi (ma'muriy)	Xomashyo, tovar tannarxi
Amortizatsiya, sug'urta	Sotuv komissiyasi, yetkazib berish

Formula va hisob

Zararsizlik (birlikda) = Doimiy xarajat ÷ (Narx − O'zgaruvchan xarajat)

Maxrajdagi qism — marjinal foyda (har bir sotilgan birlik doimiy xarajatni qoplashga qancha hissa qo'shishi).

Amaliy misol

Aytaylik, siz mahsulot sotasiz:

Birlik narxi: 50 000 so'm
Birlik o'zgaruvchan xarajati: 30 000 so'm
Oylik doimiy xarajat: 14 000 000 so'm

Marjinal foyda = 50 000 − 30 000 = 20 000 so'm

Zararsizlik = 14 000 000 ÷ 20 000 = 700 birlik

Ya'ni oyiga 700 birlik sotsangiz — nol. 701-birlikdan boshlab har biri 20 000 so'm sof foyda beradi.

Zararsizlik nuqtasidan qanday foydalanish mumkin?

Maqsad qo'yish. "700 sotish kerak" — aniq, o'lchanadigan sotuv maqsadi.
Narx qarorlari. Narxni oshirsangiz zararsizlik pasayadi, chegirma bersangiz oshadi. Oldindan hisoblang.
Yangi mahsulot baholash. Yangi loyiha zararsizlikka qachon chiqadi? Bu — investitsiya qarorining asosi.
Xavfni o'lchash. Joriy sotuv zararsizlikdan qancha yuqori — bu sizning xavfsizlik marjangiz.

Xavfsizlik marjasi

Agar hozir oyiga 1000 birlik sotsangiz, zararsizlik esa 700 bo'lsa:

Xavfsizlik marjasi = (1000 − 700) ÷ 1000 = 30%

Ya'ni sotuvingiz 30% tushsa ham hali zarar ko'rmaysiz. Bu ko'rsatkich past bo'lsa — biznes zaif, kichik pasayish ham zararga olib keladi.

Xulosa

Zararsizlik nuqtasi — bu har bir tadbirkor bilishi shart bo'lgan raqam. U murakkab emas, lekin narxlash, rejalashtirish va xavf baholashda asosiy tayanch nuqta bo'lib xizmat qiladi.

Amaliy maslahat: bugun o'z biznesingiz uchun zararsizlik nuqtasini hisoblang. Agar joriy sotuvingiz unga yaqin bo'lsa — bu jiddiy ogohlantirish, xarajat yoki narx bo'yicha choralar ko'rish vaqti keldi. Bu tahlilni budjetlashtirish jarayoniga ham qo'shing.