Yalpi foyda marjasi qanday hisoblanadi?

Formula: (Daromad − Tovar tannarxi) ÷ Daromad × 100%. Natija — har 100 so'm sotuvdan tovar tannarxini qoplagach qancha foyda qolishini foizda ko'rsatadi.

Yalpi va sof foyda marjasi farqi nima?

Yalpi marja faqat tovar tannarxini hisobga oladi. Sof marja esa barcha xarajat, foiz va soliqni ayiradi. Yalpi marja — mahsulot foydaliligini, sof marja — butun biznes foydaliligini ko'rsatadi.

Yalpi foyda marjasi qancha bo'lsa yaxshi?

Tarmoqqa bog'liq. Savdo (retail) uchun 20–40%, xizmat va dasturiy ta'minot uchun 60–80% ham bo'lishi mumkin. Muhimi — o'z marjangizni tarmoq o'rtachasi bilan va o'z dinamikangiz bilan solishtirish.

Marja pasayib borsa nima qilish kerak?

Avval sababni toping: tovar tannarxi oshdimi, narx tushdimi yoki chegirmalar ko'paydimi? Keyin choralar: narxni ko'tarish, yetkazib beruvchi bilan muzokara, arzon manba topish yoki past marjali mahsulotdan voz kechish.

Yalpi foyda marjasi (Gross Margin) nima va nega u muhim?

Digital CFO · 18-iyul, 2026 · kecha

Ikkita do'kon bir xil miqdorda sotadi — masalan, oyiga 500 mln so'mga. Lekin biri boyib boradi, ikkinchisi zo'rg'a tirikchilik qiladi. Sabab ko'pincha bitta ko'rsatkichda — yalpi foyda marjasi.

Bu — mahsulotingiz qanchalik foydali ekanini ko'rsatadigan eng asosiy o'lcham. Keling, uni tushunamiz.

Yalpi foyda marjasi nima?

Yalpi foyda marjasi (Gross Margin) — bu har bir sotuvdan tovar tannarxini qoplagandan keyin qancha foyda qolishini foizda ko'rsatadi. U mahsulot yoki tovarning «asl» foydaliligini o'lchaydi.

Yalpi foyda marjasi = (Daromad − Tovar tannarxi) ÷ Daromad × 100%

Sotuv hajmi — bu tezlik. Marja — bu yo'nalish. Noto'g'ri yo'nalishda tez yugurish sizni maqsadga emas, tubsizlikka olib boradi.

Amaliy misol

Ikkita do'kon, bir xil sotuv:

Ko'rsatkich	A do'kon	B do'kon
Daromad	500 mln	500 mln
Tovar tannarxi	−350 mln	−450 mln
Yalpi foyda	150 mln	50 mln
Yalpi marja	30%	10%

Bir xil sotuv, lekin A do'kon uch baravar ko'p yalpi foyda qoldiradi. Ijara, ish haqi va boshqa xarajatlarni qoplashga A ancha ko'p mablag'ga ega. B do'kon esa "band, lekin foydasiz" tuzoqда.

Nega yalpi marja muhim?

Barcha xarajatni qoplaydi. Yalpi foydadan ijara, ish haqi, marketing to'lanadi. Marja past bo'lsa — qoplashga pul yetmaydi.
Narxlash sog'ligini ko'rsatadi. Marja pasayyapti — narxingiz past yoki tannarx yuqori.
Kengayish imkonini beradi. Yuqori marjali biznes o'sishga ko'proq resurs qoldiradi.
Xavfsizlik "yostig'i". Yuqori marja bozor pasayganda ham hayotda qolish imkonini beradi.

Foyda "bosqichlari"da o'rni

Yalpi marja — foyda zanjirining birinchi bosqichi. U yaxshi bo'lmasa, keyingi bosqichlar (operatsion va sof foyda) ham yaxshi bo'lolmaydi:

Daromad → Yalpi foyda → Operatsion foyda → Sof foyda

Shuning uchun yalpi marja — moliyaviy sog'lomlikning birinchi tekshiruvi.

Marjani qanday yaxshilash mumkin?

Narxni oshiring. Hatto kichik narx oshishi marjaga katta ta'sir qiladi. Qiymatni ko'rsatib, oqilona ko'taring.
Tannarxni kamaytiring. Yetkazib beruvchi bilan muzokara, katta partiyada xarid, arzon manba.
Mahsulot aralashmasini o'zgartiring. Yuqori marjali mahsulotlarni ko'proq soting.
Chegirmalarni nazorat qiling. Ko'p chegirma marjani "yeydi" — ularni tahlil qiling.
Past marjali mahsulotni qayta ko'ring. Ba'zan eng ko'p sotiladigan mahsulot eng kam foyda beradi.

Xulosa

Yalpi foyda marjasi — biznesingizning "asosiy foydalilik" ko'rsatkichi. Katta sotuv bo'lsa-yu, marja past bo'lsa — siz band, lekin boyimaysiz.

Amaliy maslahat: yalpi marjani nafaqat umumiy, balki har bir mahsulot yoki kategoriya bo'yicha hisoblang. Ko'pincha bu tahlil kutilmagan haqiqatni ochadi — eng ko'p sotiladigan mahsulot eng kam foyda keltirayotgan bo'lishi mumkin. Bu ma'lumot narxlash va assortiment qarorlarini o'zgartiradi.