Sof foyda va yalpi foyda bir xilmi?

Yo'q. Yalpi foyda = daromad − tovar tannarxi. Sof foyda esa yalpi foydadan operatsion xarajatlar, foizlar va soliqlar ayirilgandan keyin qoladigan yakuniy summa. Sof foyda har doim yalpi foydadan kichik.

Sof foyda marjasi qancha bo'lsa yaxshi?

Bu tarmoqqa bog'liq. Savdo (retail) uchun 2–5% normal, xizmat va IT uchun 15–25% ham bo'lishi mumkin. Muhimi — o'z ko'rsatkichingizni tarmoq o'rtachasi va o'z dinamikangiz bilan solishtirish.

Sof foyda bor, lekin pul yo'q — bu qanday bo'ladi?

Sof foyda hisoblash usulida (accrual) hisoblanadi — pul hali kelmagan sotuvlar ham unga kiradi. Haqiqiy pulni pul oqimi hisoboti ko'rsatadi. Foyda bilan pul o'rtasidagi farq normal holat.

Sof foydani qanday oshirish mumkin?

Uch yo'l: daromadni oshirish, tovar tannarxini kamaytirish yoki operatsion xarajatlarni optimallashtirish. Ko'pincha eng tez natija xarajatlarni tahlil qilishdan keladi — daromadni oshirish vaqt talab qiladi.

Sof foyda (Net Profit) nima va qanday hisoblanadi?

Digital CFO · 19-iyul, 2026 · bugun

«Bu oy qancha foyda qildik?» — har bir tadbirkorning asosiy savoli. Lekin «foyda» so'zi bir nechta ma'noga ega: yalpi, operatsion va sof foyda bor. Ular orasida eng muhimi — sof foyda, ya'ni hamma narsadan keyin cho'ntakda haqiqatan qoladigan pul.

Sof foyda nima?

Sof foyda (Net Profit yoki Net Income) — bu kompaniyaning barcha daromadlaridan barcha xarajatlar, foizlar va soliqlar ayirilgandan keyin qoladigan yakuniy natija. Buni ko'pincha «pastki qator» (bottom line) deb ham atashadi, chunki u Foyda va zarar hisobotining eng oxirida turadi.

Foyda «bosqichlari»: daromaddan sof foydagacha

Foyda bir zumda emas, bosqichma-bosqich «tozalanadi»:

Bosqich	Formula	Nimani ko'rsatadi
Daromad (Revenue)	Barcha sotuv	Umumiy tushum
Yalpi foyda	Daromad − tovar tannarxi	Mahsulot qanchalik foydali
Operatsion foyda	Yalpi foyda − operatsion xarajat	Asosiy biznes samaradorligi
Soliqqacha foyda	Operatsion foyda − foizlar	Qarz yukidan keyin
Sof foyda	− soliqlar	Yakuniy, «toza» foyda

Amaliy misol

Kompaniya yil davomida quyidagi natijalarni ko'rsatdi:

Daromad: 1 000 mln so'm
Tovar tannarxi: −600 mln → Yalpi foyda: 400 mln
Operatsion xarajat (ish haqi, ijara, marketing): −250 mln → Operatsion foyda: 150 mln
Kredit foizlari: −30 mln → Soliqqacha foyda: 120 mln
Foyda solig'i (15%): −18 mln
Sof foyda: 102 mln so'm

Ya'ni 1 milliard tushumdan «toza» qo'lda qolgani — 102 million. Bu 10,2% sof foyda marjasini beradi.

Sof foyda marjasi

Sof foyda marjasi = Sof foyda ÷ Daromad × 100%

Bu ko'rsatkich har 100 so'm sotuvdan qancha «toza» foyda qolishini ko'rsatadi. Yuqoridagi misolda — 10,2 so'm. Bu ko'rsatkich rentabellik tahlilining muhim qismi.

Katta daromad — bu ego. Sof foyda — bu haqiqat. Pul oqimi — bu kislorod. Uchalasi kerak, lekin ular bir narsa emas.

Keng tarqalgan xatolar

Sof foydani pul deb o'ylash. Foyda ≠ kassa. Sof foyda yuqori bo'lsa ham, mijozlar to'lamasa pul bo'lmaydi.
Bir martalik daromadni hisobga qo'shish. Aktiv sotishdan kelgan foyda — bir martalik, asosiy biznes emas. Uni alohida ko'ring.
Marjani tarmoqsiz solishtirish. 5% marja savdo uchun yaxshi, IT uchun juda past. Kontekst muhim.
Faqat oxirgi raqamga qarash. Sof foyda pasaydi — sabab qayerda: yalpi foydadami, operatsion xarajatdami, foizdami? Bosqichma-bosqich tekshiring.

Xulosa

Sof foyda — biznes samaradorligining yakuniy o'lchovi. U daromaddan boshlanadigan uzun yo'lning oxiri: har bir bosqichda foyda «tozalanadi» va oxirida haqiqiy natija chiqadi.

Amaliy maslahat: sof foydani doim marja ko'rinishida (foizda) ham kuzating va uni oldingi davr bilan solishtiring. Mutlaq summa o'sishi mumkin, lekin marja tushsa — biznes samaradorligi pasayyapti degani.