Mahsulot foydaliligi: qaysi tovaringiz aslida pul keltiradi?
Digital CFO · 4-avgust, 2026 · bugun
Ko'p tadbirkor "qaysi mahsulot yaxshi sotiladi?" degan savolga bir zumda javob beradi. Lekin "qaysi mahsulot eng ko'p foyda keltiradi?" degan savolga javob ko'pincha kutilmagan bo'lib chiqadi.
Nega hajm va foyda boshqa narsa?
Sotuv hajmi — bu tushum. Foyda — bu tushumdan tannarx ayirilgani. Arzon mahsulot ko'p sotilishi mumkin, lekin har birlikdan tiyin qoldirsa, umumiy hissasi kichik bo'ladi.
Sotuv reytingi va foyda reytingi kamdan-kam bir xil bo'ladi. Faqat birinchisiga qarab qaror qabul qilish — eng qimmat odat.
Amaliy misol
| Mahsulot | Sotuv (dona) | Marja/dona | Jami foyda |
|---|---|---|---|
| A (arzon, ommabop) | 5 000 | 3 000 so'm | 15 mln |
| B (o'rta) | 1 200 | 18 000 so'm | 21,6 mln |
| C (premium) | 300 | 95 000 so'm | 28,5 mln 🏆 |
Sotuv bo'yicha yetakchi — A (5 000 dona). Foyda bo'yicha yetakchi — C (atigi 300 dona). Ya'ni eng kam sotiladigan mahsulot eng ko'p pul keltiryapti. Bu ma'lumot marketing byudjeti va assortiment qarorlarini butunlay o'zgartiradi.
Qanday hisoblash kerak?
- Har mahsulot tushumini ajrating.
- To'g'ridan-to'g'ri tannarxni hisoblang (xomashyo, xarid narxi, to'g'ridan-to'g'ri ish haqi).
- Marjinal foydani toping: tushum − tannarx.
- Marja foizini hisoblang — yalpi marja mahsulot bo'yicha.
- Saralang — jami foyda va marja % bo'yicha ikkita reyting tuzing.
Qaror matritsasi
| Holat | Nima qilish |
|---|---|
| Yuqori marja + yuqori hajm | Yulduz — ko'proq investitsiya, targ'ib qiling |
| Yuqori marja + past hajm | Imkoniyat — sotuvni oshirishga harakat qiling |
| Past marja + yuqori hajm | Tekshiring — narxni oshirish yoki tannarxni tushirish |
| Past marja + past hajm | Nomzod — chiqarib tashlash yoki qayta ko'rish |
Ehtiyot bo'ling: "eshik ochuvchi" mahsulot
Ba'zi past marjali mahsulot mijozni do'konga olib keladi, keyin u boshqa foydali tovar ham sotib oladi. Uni olib tashlasangiz, umumiy sotuv tushishi mumkin. Shuning uchun qaror qabul qilishdan oldin mahsulotning rolini tushuning.
Yashirin xarajatlarni unutmang
Ba'zi mahsulot ko'proq ombor joyi, ko'proq xizmat yoki ko'proq qaytarish talab qiladi. Bu xarajatlar tannarxda ko'rinmaydi, lekin foydani yeydi. Imkon bo'lsa, ularni ham taqsimlang.
Xulosa
Mahsulot foydaliligi tahlili — assortimentni "sezgi" emas, raqam bilan boshqarish. U ko'pincha kutilmagan haqiqatni ochadi va marketing hamda narxlash qarorlarini o'zgartiradi.
Amaliy maslahat: bugun eng ko'p sotiladigan 10 mahsulotingiz uchun marjinal foydani hisoblang va ikkita reyting tuzing — hajm bo'yicha va foyda bo'yicha. Ular farq qilsa (deyarli har doim farq qiladi), sizda darhol amaliy xulosalar paydo bo'ladi.