Aylanma kapital qanday hisoblanadi?

Aylanma kapital = Joriy aktivlar − Joriy majburiyatlar. Joriy aktivlar (pul, debitorlik, zaxira) 1 yil ichida pulga aylanadi; joriy majburiyatlar 1 yil ichida to'lanadi. Farq — kundalik ish uchun "erkin" pul.

Aylanma kapital manfiy bo'lsa yomonmi?

Odatda xavf belgisi — joriy qarzlar joriy aktivlardan ko'p. Lekin ba'zi biznes modellari (masalan, tez sotib, kech to'laydigan supermarketlar) manfiy aylanma kapital bilan sog'lom ishlaydi. Kontekst muhim.

Pul aylanish sikli nima?

Bu pul zaxiraga sarflangandan to mijozdan qaytguncha o'tadigan kunlar soni. Formula: DIO (zaxira kunlari) + DSO (debitorlik kunlari) − DPO (kreditorlik kunlari). Qancha qisqa bo'lsa, pul shuncha tez aylanadi.

Aylanma kapitalni qanday yaxshilash mumkin?

Uch tomonlama: mijozlardan pulni tezroq olish (DSO ↓), zaxirani optimallashtirish (DIO ↓) va yetkazib beruvchiga oqilona kechroq to'lash (DPO ↑). Bu uch dastagi pul aylanish siklini qisqartiradi.

Aylanma kapital nima va uni qanday boshqarish kerak?

Digital CFO · 23-iyul, 2026 · bugun

Biznes foyda qilishi mumkin, o'sishi mumkin, mashhur bo'lishi mumkin — lekin agar kundalik hisob-kitoblar uchun puli bo'lmasa, u to'xtaydi. Aynan shu kundalik "kislorod" — aylanma kapital.

Ko'p biznes foyda yo'qligidan emas, aylanma kapital yetishmasligidan qulaydi. Keling, bu tushunchani chuqur o'rganamiz.

Aylanma kapital nima?

Aylanma kapital (Working Capital) — bu biznesning kundalik operatsiyalarini olib borish uchun kerak bo'lgan mablag'. U joriy aktivlar bilan joriy majburiyatlar o'rtasidagi farqni bildiradi:

Aylanma kapital = Joriy aktivlar − Joriy majburiyatlar

Joriy aktivlar — 1 yil ichida pulga aylanadigan narsalar: kassa, bank, debitorlik, zaxira.
Joriy majburiyatlar — 1 yil ichida to'lanadigan qarzlar: kreditorlik, qisqa muddatli kredit, soliq.

Foyda — bu marra chizig'i. Aylanma kapital — bu poyga davomida nafas olish qobiliyati. Nafas yetmasa, marraga yetib bo'lmaydi.

Amaliy misol

Ko'rsatkich	Summa (mln so'm)
Kassa va bank	50
Debitorlik	150
Zaxira	100
Joriy aktivlar jami	300
Kreditorlik	−120
Qisqa muddatli kredit	−80
Joriy majburiyatlar jami	−200
Aylanma kapital	+100

Bu biznesda 100 mln so'm "erkin" aylanma kapital bor — u kundalik ishlarni bemalol olib bora oladi. Buni joriy likvidlik koeffitsienti (300 ÷ 200 = 1,5) ham tasdiqlaydi.

Pul aylanish sikli

Aylanma kapital sifatini eng yaxshi ko'rsatadigan narsa — pul aylanish sikli (Cash Conversion Cycle). U pul zaxiraga sarflangandan to mijozdan qaytguncha o'tadigan kunlarni o'lchaydi:

Sikl = DIO + DSO − DPO

DIO — zaxira necha kun turadi
DSO — mijoz necha kunda to'laydi
DPO — siz yetkazib beruvchiga necha kunda to'laysiz

Sikl qancha qisqa bo'lsa, pul shuncha tez aylanadi va shuncha kam aylanma kapital kerak bo'ladi.

Aylanma kapitalni boshqarish: 3 dastak

Debitorlikni tezlashtiring (DSO ↓). Mijozlardan pulni tezroq oling — aniq shartlar, eslatmalar, erta to'lov chegirmasi.
Zaxirani optimallashtiring (DIO ↓). Ortiqcha tovar — muzlagan pul. Aylanish koeffitsientini kuzating.
Kreditorlikni oqilona cho'zing (DPO ↑). Yetkazib beruvchiga muddat ichida, lekin shoshmasdan to'lang.

Bu uch dastak birga ishlaganda, biznes o'z o'sishini o'zi moliyalashtira boshlaydi — tashqi kreditga bog'liqlik kamayadi.

Xavf belgilari

Aylanma kapital manfiy yoki tez pasayyapti
Pul aylanish sikli uzayyapti
Foyda bor, lekin doim kredit hisobiga yashaysiz
Ish haqi yoki soliq to'lash uchun har oy "pul qidirasiz"

Xulosa

Aylanma kapital — biznesning kundalik hayotiyligi o'lchovi. U foyda hisobotida ko'rinmaydi, lekin uning yetishmasligi eng foydali biznesni ham to'xtatadi.

Amaliy maslahat: har oy aylanma kapital va pul aylanish siklini hisoblang. Maqsad — siklni qisqartirish, ya'ni pulni imkon qadar tez aylantirish. Bu — moliyaviy sog'lomlikning eng amaliy ko'rsatkichlaridan biri.