Amortizatsiya nima uchun "pulsiz xarajat" deyiladi?

Chunki uskuna uchun pul allaqachon (sotib olganda) to'langan. Amortizatsiya har yili foydani kamaytiradi, lekin o'sha yili kassadan pul chiqmaydi. Shuning uchun u "pulsiz" (non-cash) xarajat.

Chiziqli va tezlashtirilgan usul farqi nima?

Chiziqli usulda qiymat har yili teng qismlarga bo'linadi. Tezlashtirilgan usulda dastlabki yillarda ko'proq amortizatsiya yoziladi. Chiziqli — oddiy va keng tarqalgan; tezlashtirilgan — tez eskiradigan texnologiya uchun.

Amortizatsiya EBITDA'ga kiradi mi?

Yo'q — aynan shuning uchun EBITDA "amortizatsiyadan oldingi" foyda. EBITDA amortizatsiyani "o'chiradi", chunki u pulsiz xarajat. Bu turli kompaniyalarni solishtirishni osonlashtiradi.

Amortizatsiya soliqqa ta'sir qiladimi?

Ha. Amortizatsiya foydani kamaytirgani uchun soliqqa tortiladigan bazani ham kamaytiradi. Shuning uchun soliq qonunchiligida amortizatsiya normalari alohida belgilanadi.

Amortizatsiya nima va u foydaga qanday ta'sir qiladi?

Digital CFO · 27-iyul, 2026 · bugun

Kompaniya 100 mln so'mga uskuna sotib oldi. Bu pulni o'sha yili bir yo'la xarajat deb yozish to'g'rimi? Yo'q — chunki uskuna bir necha yil ishlaydi va bir necha yil davomida daromad keltiradi. Aynan shu yerda amortizatsiya ishga tushadi.

Amortizatsiya nima?

Amortizatsiya (Depreciation) — bu asosiy vositaning (uskuna, transport, bino) qiymatini uning foydali xizmat muddati davomida bosqichma-bosqich xarajatga o'tkazish jarayoni. Ya'ni 100 mln'lik uskuna 5 yil ishlaydi bo'lsa, uning qiymati 5 yilga taqsimlanadi.

Amortizatsiya — bu "bugun to'langan pulni kelajakdagi foydaga to'g'ri taqsimlash" tamoyili. U hisobning eng muhim mantiqiy qoidalaridan biri.

Nega bir yo'la xarajat qilib bo'lmaydi?

Agar 100 mln'ni birinchi yili to'liq xarajat qilsangiz: 1-yil katta zarar, keyingi 4 yil esa "bepul" uskuna bilan katta foyda ko'rinadi. Bu haqiqatni buzadi. Amortizatsiya har yili teng "yuk" qo'yib, foydani realistik ko'rsatadi — bu moliyaviy hisobotning to'g'riligini ta'minlaydi.

"Pulsiz xarajat" nima degani?

Bu amortizatsiyaning eng muhim xususiyati. Pul uskunani sotib olgan o'sha kuni chiqib ketgan. Keyingi yillardagi amortizatsiya esa faqat "qog'ozdagi" xarajat — u foydani kamaytiradi, lekin kassaga tegmaydi.

Shuning uchun pul oqimi hisobotida amortizatsiya foydaga qaytadan qo'shiladi — chunki u haqiqiy pul chiqimi emas.

Hisoblash usullari

1. Chiziqli usul (eng oddiy)

Yillik amortizatsiya = Qiymat ÷ Xizmat muddati

Misol: 100 mln uskuna, 5 yil xizmat → yiliga 20 mln.

Yil	Amortizatsiya	Qoldiq qiymat
1	20 mln	80 mln
2	20 mln	60 mln
3	20 mln	40 mln
4	20 mln	20 mln
5	20 mln	0

2. Tezlashtirilgan usul

Dastlabki yillarda ko'proq, keyin kamroq amortizatsiya. Tez eskiradigan texnika (kompyuter, telefon) uchun mos — chunki ular boshida tez qadrsizlanadi.

Amortizatsiyaning ta'siri

Foydani kamaytiradi. Har yili xarajat sifatida foydadan ayiriladi.
Soliqni kamaytiradi. Kam foyda — kam soliq bazasi.
Pulga tegmaydi. Kassa o'zgarmaydi — pul allaqachon ketgan.
Aktiv qiymatini kamaytiradi. Balansda uskuna qoldiq qiymati tushib boradi.

Xulosa

Amortizatsiya — bu "pul chiqmaydigan xarajat" degan ilk qarashda g'alati tuyuladigan, lekin juda mantiqiy tushuncha. U yirik xaridni uning haqiqiy foydali muddatiga to'g'ri taqsimlaydi.

Amaliy maslahat: foydangiz past bo'lsa-yu, amortizatsiya katta bo'lsa — biznesingiz aslida ko'proq pul ishlab topayotgan bo'lishi mumkin. Shuning uchun foydani pul oqimi va EBITDA bilan birga o'qing.