NPV nima va u nimani ko'rsatadi?

NPV (Net Present Value, sof joriy qiymat) — loyiha keltiradigan barcha kelajakdagi pul oqimlarining bugungi qiymatidan boshlang'ich investitsiyani ayirgan natija. NPV musbat bo'lsa — loyiha qiymat yaratadi, manfiy bo'lsa — yo'q.

IRR (Internal Rate of Return, ichki daromadlilik darajasi) — loyihaning "foiz"i, ya'ni NPV nolga teng bo'ladigan diskont stavkasi. Agar IRR kredit foizidan yoki talab qilinadigan daromaddan yuqori bo'lsa — loyiha arziydi.

Nega kelajakdagi pul "diskontlanadi"?

Chunki bugungi 1 mln so'm kelajakdagi 1 mln so'mdan qimmatroq — uni bugun investitsiya qilib, ko'paytirish mumkin. Diskontlash kelajakdagi pulni bugungi qiymatiga keltiradi, shunda taqqoslash adolatli bo'ladi.

NPV va IRR ziddiyat bersa qaysi biriga ishonaman?

NPV'ga. U mutlaq qiymat (qancha pul) beradi va loyihalarni to'g'ri saralaydi. IRR foiz sifatida qulay, lekin ba'zi holatlarda (turli hajmli loyihalar) chalg'itishi mumkin. Ikkalasini birga ko'ring, lekin NPV ustun.

NPV va IRR: investitsiya loyihasi arziydimi yoki yo'q?

Digital CFO · 30-iyul, 2026 · 2 oy oldin

Yangi uskuna 200 mln so'm turadi va yiliga 60 mln pul keltiradi. Bu yaxshimi? "Ha, 3 yilda qoplanadi" degan javob to'liq emas — chunki u pulning vaqt qiymatini hisobga olmaydi. To'g'ri javob uchun NPV va IRR kerak.

Asosiy g'oya: pulning vaqt qiymati

Bugungi 1 mln so'm — kelasi yilgi 1 mln so'mdan qimmatroq. Nega? Chunki bugungi pulni investitsiya qilib, ko'paytirishingiz mumkin. Shuning uchun kelajakdagi pul oqimini bugungi qiymatiga keltirish — diskontlash — kerak.

Kelajakdagi pulni bugungi qiymatiga keltirmasdan investitsiya baholash — bu turli valyutalarni kursi hisobga olmasdan qo'shishga o'xshaydi.

NPV — sof joriy qiymat

NPV = (kelajakdagi pul oqimlarining bugungi qiymati) − (boshlang'ich investitsiya)

Qaror qoidasi:

NPV > 0 → loyiha qiymat yaratadi, arziydi
NPV = 0 → befarq (aynan talab qilingan daromadni beradi)
NPV < 0 → loyiha qiymat yo'qotadi, arzimaydi

Amaliy misol

200 mln investitsiya, 3 yil davomida yiliga 90 mln pul oqimi, diskont stavkasi 15%:

Yil	Pul oqimi	Bugungi qiymat (15%)
0	−200 mln	−200 mln
1	+90 mln	+78 mln
2	+90 mln	+68 mln
3	+90 mln	+59 mln
NPV		+5 mln

NPV musbat (+5 mln) — demak loyiha 15% talabni qoplab, ustiga qiymat yaratadi. Arziydi.

IRR — ichki daromadlilik darajasi

IRR — bu loyihaning "foizi": NPV aynan nolga teng bo'ladigan diskont stavkasi. Yuqoridagi misolda IRR ~16% atrofida bo'ladi.

Qaror qoidasi: IRR sizning talab qilinadigan daromadingizdan (yoki kredit foizidan) yuqori bo'lsa — loyiha arziydi. Misolda IRR (16%) > talab (15%) → arziydi.

NPV va IRR birga

Ko'rsatkich	Beradi	Qulaylik
NPV	Mutlaq qiymat (qancha pul)	Loyihalarni to'g'ri saralaydi
IRR	Foiz (daromadlilik)	Tushunish oson, taqqoslash qulay

Ular ziddiyat bersa — NPV ustun, chunki u haqiqiy qiymatni (pulni) o'lchaydi.

Xatolardan qochish

Faqat qoplanish muddatiga qarash. "3 yilda qoplanadi" pulning vaqt qiymatini e'tiborsiz qoldiradi.
Optimistik pul oqimi. Kelajakdagi tushumni oshirib ko'rsatish NPV'ni buzadi.
Noto'g'ri diskont stavkasi. Stavka investitsiyaning xavfini va muqobil imkoniyatni aks ettirishi kerak.

Xulosa

NPV va IRR — investitsiya qarorlarining oltin standarti. Ular "arziydimi?" degan savolga sezgi emas, pulning vaqt qiymatini hisobga olgan aniq javob beradi.

Amaliy maslahat: keyingi yirik xarid yoki loyiha oldidan uni Excelda NPV bilan baholang (Excelda NPV va IRR funksiyalari tayyor). Bu tahlilni moliyaviy modelning bir qismiga aylantiring.