Rentabellik ko'rsatkichlari: ROA, ROE va ROS
19-iyun, 2026 · 8 daqiqa o'qish
Rentabellik — bu korxona sarflagan resurslardan qancha foyda olayotganini ko'rsatadigan ko'rsatkichlar guruhi. Aylanma katta bo'lishi mumkin, lekin agar undan foyda qolmasa, biznes samarasiz. Rentabellik aynan shu «samaradorlik»ni o'lchaydi.
Uchta asosiy rentabellik ko'rsatkichi
1. ROS — Sotuvlar rentabelligi (sof foyda marjasi)
Har 100 so'm tushumdan qancha sof foyda qolishini ko'rsatadi.
Formula: ROS = Sof foyda / Sotuvdan tushum × 100%
Agar ROS = 12% bo'lsa — har 100 so'm sotuvdan 12 so'm sof foyda qoladi. Bu ko'rsatkich narx siyosati va xarajatlar nazorati qanchalik samarali ekanini ko'rsatadi.
2. ROA — Aktivlar rentabelligi
Korxona o'z aktivlaridan (bino, uskuna, zaxira, pul) qanchalik samarali foyda olayotganini ko'rsatadi.
Formula: ROA = Sof foyda / O'rtacha jami aktivlar × 100%
ROA past bo'lsa — aktivlar «bekor yotibdi» yoki samarasiz ishlatilyapti degani.
3. ROE — Xususiy kapital rentabelligi
Egalar qo'ygan pul (xususiy kapital) qancha foyda keltirayotganini ko'rsatadi — investorlar uchun eng muhim ko'rsatkich.
Formula: ROE = Sof foyda / O'rtacha xususiy kapital × 100%
ROE ni bank depoziti foizi bilan solishtirish mumkin: agar biznes depozitdan kam daromad bersa, egaga uni yuritishning iqtisodiy ma'nosi savol ostida qoladi.
Solishtirma jadval
| Ko'rsatkich | Nimaga nisbatan | Kimga muhim |
|---|---|---|
| ROS | Sotuvga | Menejment (xarajat nazorati) |
| ROA | Aktivlarga | Menejment (samaradorlik) |
| ROE | Xususiy kapitalga | Egalar / investorlar |
Amaliy misol
Korxona: sof foyda — 60 mln so'm, tushum — 500 mln, jami aktivlar — 400 mln, xususiy kapital — 250 mln.
- ROS = 60 / 500 × 100% = 12%
- ROA = 60 / 400 × 100% = 15%
- ROE = 60 / 250 × 100% = 24%
ROE (24%) ROA (15%) dan sezilarli yuqori — bu korxona qarz mablag'idan foydalanib, egalar kapitalining daromadliligini oshirayotganini bildiradi (moliyaviy leveraj samarasi).
Aylanma — bu obro', foyda — bu aql, pul — bu haqiqat. Rentabellik ana shu «aql»ni raqamga aylantiradi.
Hisobotingizni bepul tahlil qildiring
Balans (Shakl 1) va Moliyaviy natijalar (Shakl 2) faylini yuboring — Digital CFO 50 dan ortiq ko'rsatkichni avtomatik hisoblab, kuchli va zaif tomonlaringizni va aniq tavsiyalarni tayyor PDF hisobot ko'rinishida qaytaradi.
Ko'p so'raladigan savollar
ROA va ROE o'rtasidagi farq nima?
ROA — barcha aktivlardan olingan foyda samaradorligi. ROE — faqat egalar (xususiy kapital) qo'ygan mablag'dan olingan foyda. ROE odatda ROA dan yuqori bo'ladi, chunki korxona qarz mablag'idan ham foydalanadi.
Yaxshi ROS qancha bo'ladi?
Bu sohaga bog'liq. Savdoda 3–5% ham yaxshi hisoblanadi, xizmat va IT sohasida esa 15–25% ga yetishi mumkin. Shuning uchun ROS ni doim raqobatchilar va soha o'rtachasi bilan solishtirish kerak.
Rentabellik past bo'lsa nima qilish kerak?
Ikkita yo'nalishda ishlash mumkin: daromadni oshirish (narx, sotuv hajmi) yoki xarajatlarni kamaytirish (tannarx, operatsion xarajatlar). Tahlil aynan qaysi biri muammo ekanini ko'rsatadi.