Likvidlik koeffitsientlari: joriy, tezkor, mutlaq
30-iyun, 2026 · 8 daqiqa o'qish
Likvidlik — bu korxonaning aktivlarini tez pulga aylantirib, qisqa muddatli qarzlarini o'z vaqtida to'lash qobiliyati. Agar korxona foyda ko'rsatayotgan bo'lsa-yu, lekin hisob-kitob qilishga puli bo'lmasa, u baribir jiddiy xavf ostida. Aynan shuning uchun likvidlik — moliyaviy tahlilning eng muhim bo'limlaridan biri.
Uchta asosiy likvidlik koeffitsienti
1. Joriy likvidlik koeffitsienti (Current Ratio)
Eng ko'p ishlatiladigan ko'rsatkich. Barcha aylanma aktivlarni qisqa muddatli majburiyatlarga bo'ladi.
Formula: Joriy likvidlik = Aylanma aktivlar / Qisqa muddatli majburiyatlar
- Me'yor: 1,5 – 2,5
- < 1: qarzlarni qoplashga mablag' yetishmaydi — xavf;
- > 3: mablag'lar «ishlamay» turibdi — samaradorlik past bo'lishi mumkin.
2. Tezkor likvidlik koeffitsienti (Quick Ratio)
Zaxiralarni hisobga olmaydi — chunki tovar-moddiy zaxiralarni tez sotib pulga aylantirish har doim ham oson emas. Shu bois bu «qat'iyroq» o'lchov.
Formula: Tezkor likvidlik = (Aylanma aktivlar − Zaxiralar) / Qisqa muddatli majburiyatlar
- Me'yor: 0,8 – 1,0 va undan yuqori;
- zaxiralarsiz ham qarzni qoplay olsa — korxona kuchli likvid holatda.
3. Mutlaq likvidlik koeffitsienti (Cash Ratio)
Eng qat'iy ko'rsatkich — faqat pul mablag'lari va tez sotiladigan qisqa muddatli moliyaviy qo'yilmalarni hisobga oladi.
Formula: Mutlaq likvidlik = (Pul mablag'lari + Qisqa muddatli qo'yilmalar) / Qisqa muddatli majburiyatlar
- Me'yor: 0,2 – 0,5;
- korxona qarzning kamida 20–25% ini «hoziroq» to'lay olishi kerak.
Solishtirma jadval
| Koeffitsient | Nimani o'z ichiga oladi | Me'yor |
|---|---|---|
| Joriy | Barcha aylanma aktivlar | 1,5 – 2,5 |
| Tezkor | Zaxiralarsiz aylanma aktivlar | 0,8 – 1,0 |
| Mutlaq | Faqat pul va qo'yilmalar | 0,2 – 0,5 |
Amaliy misol
Korxonada: aylanma aktivlar — 300 mln so'm, shundan zaxiralar — 120 mln, pul mablag'lari — 40 mln. Qisqa muddatli majburiyatlar — 150 mln so'm.
- Joriy = 300 / 150 = 2,0 ✅ (me'yorda)
- Tezkor = (300 − 120) / 150 = 1,2 ✅ (me'yordan yuqori)
- Mutlaq = 40 / 150 = 0,27 ✅ (me'yorda)
Uchala ko'rsatkich ham sog'lom — bu korxona qisqa muddatli majburiyatlarini bemalol qoplay oladi.
Foyda — bu fikr, pul oqimi — bu haqiqat. Likvidlik aynan shu haqiqatni o'lchaydi.
Hisobotingizni bepul tahlil qildiring
Balans (Shakl 1) va Moliyaviy natijalar (Shakl 2) faylini yuboring — Digital CFO 50 dan ortiq ko'rsatkichni avtomatik hisoblab, kuchli va zaif tomonlaringizni va aniq tavsiyalarni tayyor PDF hisobot ko'rinishida qaytaradi.
Ko'p so'raladigan savollar
Joriy likvidlik koeffitsienti qancha bo'lishi kerak?
Me'yoriy qiymat 1,5–2,5 oralig'ida. 1 dan past bo'lsa — korxona qisqa muddatli qarzlarini qoplay olmasligi mumkin. 3 dan yuqori bo'lsa — aylanma mablag'lar samarasiz ishlayotgan bo'lishi mumkin.
Likvidlik va to'lov qobiliyati bir xil narsami?
Yaqin, lekin bir xil emas. Likvidlik — aktivlarni tez pulga aylantirish qobiliyati. To'lov qobiliyati — umuman barcha majburiyatlarni qoplay olish. Likvidlik to'lov qobiliyatining qisqa muddatli o'lchovidir.
Nega tezkor likvidlik joriy likvidlikdan past bo'ladi?
Chunki tezkor likvidlikdan zaxiralar (tovar-moddiy boyliklar) chiqarib tashlanadi — ular eng sekin pulga aylanadigan aktiv. Shu sababli tezkor koeffitsient deyarli har doim joriydan kichik bo'ladi.